MỘT SỐ TÁC PHẨM MỸ THUẬT ĐỨC MẸ MARIA THỜI KỲ HIỆN ĐẠI VÀ ĐƯƠNG ĐẠI

Thời kỳ hiện đại thế kỷ XIX – XX đến đương đại, thế giới đã chứng kiến sự ra đời nhiều trào lưu có tính tiên phong – hiện đại, tạo nên nhiều trường phái nghệ thuật mới – thay đổi nhãn thức thẩm mỹ của nhân loại. Những trào lưu sáng tác nghệ thuật hiện đại (modern art) có tính cách tân trong tư duy sáng tạo, thiết lập nên hình thức thẩm mỹ tân kỳ. Nó là quá trình tìm kiếm trên tinh thần gợi mở của nghệ thuật nguyên thủy, dân tộc và tôn giáo… Trong thời kỳ này, những ảnh hưởng của Công giáo vẫn sâu sắc trong đời sống con người. Tuy nhiên, để theo kịp xu hướng phát triển mọi mặt của xã hội mà đối tượng chính vẫn là hạnh phúc của con người, Giáo hội Rôma đã có những thay đổi điều chỉnh về giáo luật. Từ đó, con người, đặc biệt là người nghệ sĩ được thoải mái thể hiện cá tính cũng như tình cảm của mình hơn trong nghệ thuật. Bên cạnh tôn giáo thì trào lưu nghệ thuật lãng mạn, ấn tượng với những nghiên cứu về hiệu ứng quang học của màu sắc, ánh sáng thời kỳ này đã ảnh hưởng rất lớn đến tư duy thẩm mỹ, thách thức họ trước những chủ đề sáng tác rộng lớn bên ngoài xưởng vẽ, tìm đến thiên nhiên, khai thác sâu hơn những chủ đề về tình yêu và bản thể cá nhân người họa sĩ một cách mạnh liệt, đánh dấu một cuộc cách tân vĩ đại trong sáng tạo nghệ thuật. Giai đoạn đương đại là sự phá cách trong nghệ thuật, các họa sĩ dường như chú trọng thể hiện cái tôi cá nhân, sự độc đáo một khía cảnh nào đó hay đơn thuần nghệ thuật chỉ để giải trí… Chính vì thế, chủ đề về Maria với tư cách tượng thờ Công giáo hay một tác phẩm nghệ thuật độc lập trong thời kỳ này vẫn xuất hiện nhưng không nhiều, được khai thác chủ yếu là “đấng trung gian ân sủng” với những mạc khải đã được Hội thánh công nhận như  Đức Mẹ Lộ Đức và Đức Mẹ Fatima, Đức Mẹ Mân Côi và Đức Mẹ La Vang dưới hình thức tác phẩm hội họa và điêu khắc.

Ở một số nước châu Âu như Đức, Ý và Ba Lan, các tác phẩm điêu khắc về Đức Mẹ thường được trưng bày ở bên ngoài nhà thờ và các tòa nhà trong thành phố, Mẹ như một đấng bảo trợ về mặt tinh thần ở khắp nơi cho những người cần mẹ cầu bầu với Chúa để vượt qua những khó khăn trong cuộc sống. Hoặc để tưởng niệm một phép lạ Mẹ đã mặc khải hiện ra với con người.


Hình 1. Bức Pieta, vẽ năm 1889 của danh họa Vincent Van Gogh

Trong hội họa, một vài tác phẩm tiêu biểu của các họa sĩ Hiên đại thời kỳ này có là Bức Pietà (H.1), vẽ năm 1889 của danh họa Vincent Van Gogh. Tác phẩm là nỗi đaucủa người mẹ khi con bị đóng đinh chết trên cây thập tự, giờ được hạ xuống. Tác phẩm gây hiệu ứng mạnh mẽ cho thị giác con người qua màu sắc tương phản mạnh, nét cọ chạy dọc dứt khoát, uốn lượn ôm lấy cơ thể nhân vật… vừa đặc tả nhân vật Đức Mẹ và Chúa, vừa thể hiện một nội tâm chất chứa tình cảm mạnh liệt của tác giả. Đó chính là tư tưởng thẫm mỹ nhân văn đặc trưng của nghệ thuật hiện đại – tác phẩm luôn gắn liền với bản thể người sáng tác và Van Gogh đã tạo ra được một lối nhìn và những cảm xúc khác so với những tác phẩm tranh thờ Công giáo trước đây.

Hình 2. Maurice DENIS (1870-1943), 1913

Bên cạnh đó, tác phẩm “Truyền tin” (H.2), được biết đến nhiều nhất ở Thế kỷ XX là tác phẩm sáng tác năm 1913 của họa sĩ Maurice Denis (1870-1943), một tín đồ Công giáo người Pháp. Tạo hình tác phẩm rất đơn giản cả về chân dung lẫn phục trang, bối cảnh nhưng ý nghĩa tượng trưng của màu sắc “tràn ngập ánh sáng Thiên Chúa” qua sự trong trẻo, toát lên một vẻ đẹp thánh thiện, gần gũi mà tác phẩm mang đến.

Hình 3. Truyền tin, 1990, Suvorova Olga


Hình 4. Truyền tin, 1990, Suvorova Olga


Hình 5. Truyền tin, 1990, Suvorova Olga

Bước sang giai đoạn hậu hiện đại và đương đại, bộ ba tác phẩm Truyền tin (H.3-5), được sáng tác năm 1990 của họa sĩ Suvorova Olga được nhà phê bình Nguyên Hưng nhận định “là sự hòa trộn tuyệt vời các yếu tố truyền thống với các yếu tố đương đại; các yếu tố tượng trưng với các yếu tố hiện thực; và cả các yếu tố thánh thiêng với các yếu tố trần tục”. Bộ ba tác phẩm này còn mang màu sắc tươi trẻ, mạnh bạo, tạo hình nhân vật linh hoạt và phong phú trong cảm xúc, hình ảnh Đức Trinh nữ mang dáng dấp tự tin, đối lập với các vị Thiên sứ, ẩn chứa những ẩn ý sâu xa về tôn giáo và chính trị – là hơi thở và sự phản ánh cuộc sống xã hội sâu sắc của nghệ thuật đương đại.


Hình 6. Đức Mẹ Châu Phi, 2006, Hennie Niemann Jnr

Một số tác phẩm chủ đề Đức Mẹ Maria khác cũng được các họa sĩ ngoài Phương Tây sáng tác. Mỗi tác phẩm mang một nét đẹp, tư tưởng thẩm mỹ nhân văn riêng, điển hình là: Madonna Châu Phi (H.6) của Hennie Niemann Jnr, năm 2006. Bức tranh mang một vẻ đẹp hiện đại trong việc sử dụng màu sắc với tông màu trầm, cũng như nghệ thuật tạo hình thiên về hình khối kỷ hà, nhưng vẫn diễn tả vẻ đẹp dịu dàng, đầy suy tư của Mẹ;


Hình 7. Ann Marie, 2010 CampbellTheotokos, Ann Marie Campbell


Hình 8. Đức Mẹ và Chúa Giesu Trung Quốc


Hình 9. Đức Mẹ Nhật Bản


Hình 10. Mẹ Hàn Quốc


Hình 11. Mẹ Campuchia

Theotokos (H.7) vẽ năm 2010 của Ann Marie Campbell, v.v…; hay các họa sĩ Phương Đông như Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Camphuchia… cũng rất say mê sáng tác về đề tài Đức Mẹ Maria (H. 8-11).

Hình 12. Chúa Giáng sinh, 1941, Lê Phổ


Hình 13. Đức mẹ và Chúa hài đồng, Lê Phổ

Ở Việt Nam, tác phẩm “Chúa Giáng sinh” (H.12), mực và bột màu trên lụa năm 1941, “Đức mẹ và Chúa hài đồng” (H.13), đã được họa sĩ Lê Phổ đã khắc họa đậm nét tình mẫu tử với tất cả sự thanh khiết, dịu hiền với những đặc điểm chân dung và bối cảnh mang phong cách rất Việt Nam. Nhà đấu giá danh tiếng Christie’s nhận xét về Lê Phổ: “bằng cách tái hiện lại hình tượng thánh Madonna (Mẹ Maria) là một nàng thơ Việt Nam cổ điển, ông đã giới thiệu một khái niệm hoàn toàn khác về chủ đề này, cũng như tạo ra một điển phạm mới cho lịch sử nghệ thuật Việt Nam”…; tính thẩm mỹ nhân văn trong tác phẩm của ông mang màu sắc riêng của người Việt Nam với những tình cảm mẹ con chân thành, dung dị.

By Minh Huế

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *